Η βιβλιοπαρουσίαση θα πραγματοποιηθεί στο Σπίτι του Πολιτισμού, τη Δευτέρα 8 Μαρτίου και ώρα 7.30 το απόγευμα με την οργανωτική ευθύνη της ιστορικής και λαογραφικής εταιρείας Ρεθύμνου και του εθνικού ιδρύματος ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος».

Το εξαιρετικού ενδιαφέροντος βιβλίο αποτελεί συνέκδοση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» και του εκδοτικού οίκου Βιβλιόραμα.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα θα χαιρετήσουν την εκδήλωση ο γενικός διευθυντής του ιδρύματος Νικόλαος Παπαδάκης και ο πρόεδρος της ΙΛΕΡ Μιχάλης Τρούλης.

Παρεμβάσεις θα γίνουν από τους Αντώνη Αναστασόπουλο, επίκουρο καθηγητή οθωμανικής ιστορίας, τμήματος ιστορίας και αρχαιολογίας, πανεπιστημίου Κρήτης, Στέλλα Αλιγιζάκη, ιστορικό, γραμματέα ιστορικής, λαογραφικής και αρχαιολογικής εταιρείας Κρήτης και Γιάννη Κοκκινάκη, λέκτορα ιστορίας νεότερων χρόνων, τμήματος ιστορίας και αρχαιολογίας, πανεπιστημίου Κρήτης.

Την εκδήλωση θα συντονίσει ο Μανόλης Δρακάκης, ιστορικός, προϊστάμενος ΓΑΚ νομού Ηρακλείου.

Στο βιβλίο του ο Μάνος Περάκης, διδάσκων οικονομικής ιστορίας στο τμήμα οικονομικών επιστημών του πανεπιστημίου Κρήτης, υποστηρίζει ότι η Σύμβαση της Χαλέπας (1878) αποτελεί την κυριότερη οθωμανική μεταρρύθμιση στην Κρήτη στα πλαίσια του εκδημοκρατισμού της αυτοκρατορίας, της πολιτικής ενσωμάτωσης των μη μουσουλμανικών πληθυσμών με ισοτιμία και ισονομία και της ανάγκης για οικονομικό εκσυγχρονισμό. Το νέο θεσμικό πλαίσιο επέφερε τη σχετική φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος και τη μερική αυτονόμηση του νησιού από το οθωμανικό κέντρο για πάνω από μια δεκαετία (1878-89). Επρόκειτο όμως για έναν συμβιβασμό μεταξύ της τοπικής κοινωνίας και της Πύλης. Η τελευταία ικανοποιούσε μεν κάποια πάγια αιτήματα των Κρητών, αλλά ταυτόχρονα δεν παραιτείτο από τη διοικητική κυριαρχία της στο νησί που με αρκετό κόπο διατηρούσε από το 1840 και εξής. Ήταν μια πολλαπλά ελεγχόμενη αυτονομία που από τη φύση της ήταν αντιφατική και κατέστησε μη βιώσιμη τη λύση της Χαλέπας. Η αντίφαση εκφράστηκε με χαρακτηριστικό τρόπο στο δημοσιονομικό πεδίο, καθώς η δημοσιονομική διαχείριση δεν αποδόθηκε πλήρως στους Κρήτες ωθώντας τους σε δημοσιονομική απειθαρχία και φορολογική ασυνέπεια.

Την ίδια στιγμή η Σύμβαση της Χαλέπας επέφερε μια σταθερή μετακίνηση της εξουσίας για την εφαρμογή της οθωμανικής πολιτικής στο νησί από την Πύλη στον γενικό διοικητή, και από αυτόν στη γενική συνέλευση και τη χριστιανική πλειοψηφία στην αρχή, τη γενική συνέλευση και τη συντηρητική πλειοψηφία αργότερα, και τη γενική συνέλευση και τους φιλελεύθερους στα 1888. Επέφερε την πολιτική κυριαρχία των χριστιανών επί των μουσουλμάνων στην εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία λόγω της αριθμητικής τους κυριαρχίας, αλλά πολύ περισσότερο λόγω της πολιτικής τους δραστηριοποίησης στα όργανα του νησιού. Ταυτόχρονα επέτεινε την οικονομική και κοινωνική τους άνοδο.

Όμως μετά από τα πρώτα χρόνια της Χαλέπας ξεπεράστηκαν οι εθνοθρησκευτικοί διαχωρισμοί και αναδύθηκαν νέες διαχωριστικές γραμμές με φορέα τις κοινωνικοεπαγγελματικές ομάδες και τα κόμματα. Στην αρχή η κομματική αντιπαράθεση δε φαινόταν να αντανακλά μια κοινωνική και ιδεολογική διαφοροποίηση και να εκδηλώνει χαρακτηριστικά ταξικής διένεξης. Ο δικομματισμός συνδέθηκε έντονα με τη διόγκωση του «ρουσφετιού» και τη διατήρηση των πελατειακών σχέσεων μέσω των οποίων επιχειρήθηκε η εξασφάλιση των δημόσιων θέσεων. Εξάλλου, δε συνδέθηκε με μια συνεπή και σταθερή ιδεολογική τοποθέτηση σχετικά με τον τρόπο επίτευξης της ανάπτυξης του τόπου, καθώς η παράταξη που διέθετε την προνομιακή συμμετοχή στην κυβέρνηση (ανεξάρτητα από το ποια ήταν αυτή), υποστήριζε την πορεία του νησιού μέσα από το καθεστώς της Χαλέπας, ενώ η αντιπολιτευόμενη παράταξη μέσα από την ένωση με την Ελλάδα. Με άλλα λόγια η επίκληση προς την Ελλάδα για αρωγή αποτέλεσε τακτική συγκυριακών μικροκομματικών συμφερόντων.

Αργότερα (από το 1887) και υπό το βάρος της οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης θα εμφανιστούν πια καθαρά τα χαρακτηριστικά κοινωνικής σύγκρουσης. Για τη διαμόρφωση της οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης είναι πολύ χαρακτηριστικό το απόσπασμα που προέρχεται από πρόσφατη κριτική του Ανδρέα Λυμπεράτου για το βιβλίο: «…οι νέοι πολιτικά ισχύοντες της Χαλέπας χρησιμοποιούν δίχως ενδοιασμούς τη φορολογία και τον κρατικό μηχανισμό για την αναπαραγωγή της κοινωνικής τους κυριαρχίας: η μη καταβολή των οφειλόμενων από τους ενοικιαστές φόρων, η συστηματική φοροδιαφυγή, ο πολλαπλασιασμός των δημοσίων θέσεων και εν γένει η χρήση του δημόσιου πλούτου από τους κυβερνώντες πολιτευτές, για την ανάπτυξη των δικτύων υποστήριξης τους, οξύνουν τη δημοσιονομική κρίση, η οποία με γοργούς ρυθμούς και λόγω πιστωτικών παρενεργειών εκβάλλει σε οικονομική και κοινωνική κρίση και προδιαγράφει την κατάρρευση» (η κρίση της Χαλέπας μπορεί και στις μέρες μας, 130 χρόνια μετά, να ακούγεται πολύ οικεία).

Έτσι, η περιορισμένη φιλελευθεροποίηση και ο δειλός εκδημοκρατισμός διαμόρφωσαν και τους όρους κατάρρευσης του καθεστώτος της Χαλέπας καθώς υπό τις συνθήκες της οικονομικής κρίσης της τριετίας 1887-89 οξύνθηκαν και οι κοινωνικοπολιτικές συγκρούσεις μεταξύ των κοινωνικών ομάδων. Η αποτυχία του καθεστώτος της Χαλέπας συνιστά το τέλος κάθε προσπάθειας συναινετικής μεταρρύθμισης και επιφέρει το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας στην Κρήτη, που επιβεβαιώνεται και τυπικά το 1898 με την επιβολή του νέου καθεστώτος της αυτονομίας.

Στο περιθώριο της παρουσίασης του βιβλίου του, ο συγγραφέας Μάνος Περάκης, διδάσκων στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης, θα μιλήσει με θέμα «Επανάσταση και κοινωνικοοικονομική μεταβολή στην οθωμανική περιφέρεια. Η περίπτωση της Κρήτης το 1821». Στην ανακοίνωση αυτή θα υποστηρίξει ότι οι νέοι κοινωνικοοικονομικοί όροι που διαμορφώνονται στο εσωτερικό του νησιού εξαιτίας της επανάστασης του 1821 και της πολιτικής του καθεστώτος της Αιγυπτιοκρατίας (1830-40) αποτελούν τις προϋποθέσεις για τη μεταβολή της κρητικής κοινωνίας στο υπόλοιπο του 19ου αιώνα και εν τέλει στην επίτευξη της αυτονομίας το 1898. Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα μαζί με την ταυτόχρονη ένταξη της Κρήτης στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα και τον συνεπακόλουθο ριζικό μετασχηματισμό της οικονομίας του νησιού θα οδηγήσουν στην ανάδυση νέων κοινωνικοεπαγγελματικών στρωμάτων, στα οποία οι χριστιανοί κυριαρχούν.

Στην εποχή της Χαλέπας (1878-89) η οικονομική και κοινωνική ισχυροποίηση των χριστιανών θα γίνει πιο έντονη, καθώς συναρθρώνεται με την πολιτική τους ενδυνάμωση χάρη στο νέο θεσμικό πλαίσιο της Σύμβασης της Χαλέπας. Την ίδια στιγμή και για τους ίδιους λόγους επέρχεται και η αντίστοιχη αποδυνάμωση της μουσουλμανικής γαιοκτητικής αριστοκρατίας. Ο Μάνος Περάκης στην ομιλία του θα εστιάσει στις σπουδαίες ριζικές πληθυσμιακές ανακατανομές που επήλθαν κατά την επανάσταση του 1821 και την Αιγυπτιοκρατία σε σχέση με τις δύο εθνοθρησκευτικές κοινότητες (χριστιανούς και μουσουλμάνους), στη μετακίνηση πληθυσμών στο εσωτερικό της κρητικής υπαίθρου και στην αλλαγή του γαιοκτητικού καθεστώτος. Θα επιμείνει ιδιαίτερα στην παρακμή της κοινωνικής ομάδας των αγάδων και μπέηδων κατά την εικοσαετία 1821-40 την οποία θεωρεί και καθοριστική για τις μετέπειτα εξελίξεις.