Ερ.: Κ. Μεταξά, τα τελευταία χρόνια όχι μόνο λόγω της οικονομικής κρίσης η πολιτική ασκείται πια με διαφορετικό τρόπο στο βαθμό που θεωρείται πια ότι η δημοκρατία παίζει διεκπαιρεωτικό ρόλο. Σε τέτοιου είδους συνθήκες αμφισβήτησης θεωρείτε ότι η πολιτική επιστήμη μπορεί να επηρεάσει την κοινωνία και την εξουσία;

Απ.: Η πολιτική επιστήμη όπως και η κάθε είδους επιστήμη χρειάζεται παράλληλα με την εμβάθυνση της γνώσης να κινείται σε αντιστοίχηση με τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας. Ειδικότερα η πολιτική επιστήμη, ως αντικείμενο έρευνας, με τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το πολιτικό σύστημα και η εξουσία, έχει ένα ιδιαίτερα, θεωρητικά τουλάχιστον, χρήσιμο ρόλο. Το κατά πόσο γίνεται αυτό στην πράξη είναι θέμα εκείνων που σε κάθε περίπτωση υπηρετούν την πολιτική επιστήμη. Η αμφισβήτηση είναι αναγκαία για την επιστήμη και την κοινωνία. Δίχως αμφισβήτηση η μεν κοινωνία δεν μπορεί να δημιουργήσει το μέλλον της, η δε επιστήμη δεν είναι δυνατόν να εδράζεται σε βεβαιότητες, αλλά είναι ανάγκη να αναζητά διαρκώς την ουτοπία γιατί μόνο μέσα από αυτήν την αναζήτηση θα καταδειχθεί τι είναι αληθινό και τι αντιστοιχεί στην πραγματικότητα της ζωής. Ένα από τα χαρακτηριστικά της πολιτικής επιστήμης είναι η μελέτη του πολιτικού φαινόμενου: πώς δηλαδή μπορούμε να προσδιορίσουμε ποιο είναι το συμφέρον των περισσοτέρων ανθρώπων. Αν μπορεί η πολιτική επιστήμη να διερευνήσει τις συνθήκες, τις παραμέτρους οι οποίες διαμορφώνουν στην πράξη και όχι θεωρητικά το ποιες κοινωνικές λειτουργίες προσδιορίζουν το συμφέρον των πολλών, τότε εκπληρώνει την αποστολή της. Υπάρχουν πάντως πολιτικοί επιστήμονες στην Ελλάδα που κινούνται σε αυτήν την κατεύθυνση, φιλοξενούνται στα ΜΜΕ και γίνεται ο ανάλογος δημόσιος διάλογος. Βέβαια στην Ελλάδα ιδιαίτερα όπου το πολιτικό ζήτημα είναι θέμα διαλόγου (επικοινωνίας) θα έλεγα μάλιστα -ατελούς διαλόγου, δηλαδή κάποιος ρωτάει για ένα ζήτημα και η απάντηση που παίρνει αφορά κάτι άλλο-ότι έχει ιδιαίτερη σημασία ο ρόλος του πολιτικού επιστήμονα.

Ερ.: Η Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε σε αυτό το σημείο ολοκλήρωσης μέσα από μια διαδρομή όπου πέρα από τις επιτυχίες χαρακτηρίστηκε από αντιφάσεις, αμφισβήτηση και παλινδρομήσεις.·Τι εκτίμηση θα μπορούσατε να κάνετε για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ιδιαίτερα όταν, όπως αυτή τη στιγμή, βρισκόμαστε μπροστά σε μια τόσο σοβαρή κρίση;

Απ.: Πραγματική ευρωπαϊκή ολοκλήρωση θα υπάρξει όταν τα όργανα της Ε.Ε. αποφασίσουν να λειτουργούν σύμφωνα με αρχές. Αυτή τη στιγμή το κριτήριο στη λήψη των αποφάσεων είναι το ποιος θα γίνει ισχυρότερος από τον άλλον για να επιβάλλει τα εθνικά του συμφέροντα στους υπόλοιπους. Έχουμε επιστρέψει τα τελευταία χρόνια στη λογική εξυπηρέτησης των συμφερόντων των εθνικών κοινωνιών. Εάν συνεχιστεί η λογική αυτής της υποχώρησης, η ευρωπαϊκή προοπτική θα κινείται σε αντίθεση με τις προσδοκίες των λαών. Θεωρώ βέβαια ότι το πρόβλημα αυτό στο μέλλον θα γίνεται εντονότερο. Ταυτόχρονα με την οικονομική κρίση εκδηλώνεται κρίση αξιών, γιατί εκείνοι που προκάλεσαν την οικονομική κρίση δεν λειτούργησαν ποτέ κάτω από αρχές, ενώ υποτίθεται ότι ελεγχόταν από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς γι’ αυτόν το σκοπό. Αφού, λοιπόν, διαπιστώνουμε ότι δεν λειτούργησε ο έλεγχος σημαίνει ότι υπάρχει και πολιτική κρίση. Είναι ανάγκη, λοιπόν, η Ε.Ε., εάν θέλει να γίνει πολιτική ένωση να βρει τρόπους ώστε να λειτουργούν οι μηχανισμοί ελέγχου αρχών και αξιών, ώστε η Ευρώπη να λειτουργεί επωφελεία των πολλών,·αν λειτουργεί για τους λίγους είναι απαράδεκτο. Το να λειτουργεί βέβαια για την επωφελεία όλων είναι το ζητούμενο.

Ερ.: Έχετε ασχοληθεί επιστημονικά με τα ΜΜΕ; Θεωρείτε ότι σήμερα ο ρόλος τους είναι περισσότερο καταλυτικός και ότι αλλοτριώνουν τη λειτουργία του πολιτεύματος;

Απ.: Θεωρώ ότι τα ΜΜΕ επανακαθορίζουν τη λειτουργία του πολιτεύματος. Θεωρούμε ότι ζούμε σε ένα ελεύθερο πολίτευμα επειδή τα πρόσωπα που κυβερνούν εκλέγονται αλλά η ελευθερία πρέπει να είναι μια συνεχής δομική παρουσία. Δεν αρκεί να εκλέγονται ελευθέρως όσοι ασκούν εξουσία, αλλά πρέπει να υπάρχει μια καθημερινή επιβεβαίωση της λειτουργίας του συστήματος. Πράγματι είναι ιδιαίτερα καταλυτικός ο ρόλος των ΜΜΕ καθώς δεχόμαστε έναν απίστευτο καταιγισμό πληροφοριών που φτάνει σε μας με μια απίστευτη ταχύτητα.·Η ταχύτητα αυτή είναι τόσο μεγάλη που μας κάνει να αναρωτιόμαστε αν είναι ελέγξιμη. Όσον αφορά το θέμα της συγκέντρωσης υπάρχουν διάφορες σχολές. Υπάρχει η άποψη ότι ο καθένας μπορεί να έχει το δικό του μέσω ενημέρωσης. Στην πραγματικότητα όμως δεν μπορεί να συμβαίνει αυτό γιατί χρειάζεται το κάθε μέσον να είναι πραγματικά ελεύθερο γιατί απευθύνεται στους άλλους. Μήπως θα έπρεπε λοιπόν να φροντίσουμε έτσι ώστε να είναι το κάθε μέσον πραγματικά ελεύθερο; Σε αυτήν την περίπτωση πάμε σε εφημερίδες δημοσιογράφων. Σε αυτήν την περίπτωση χρειάζονται επενδύσεις οι οποίες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν εύκολα από τα άτομα. Επομένως θα εφαρμοστεί ένα κανονιστικό πλαίσιο σύμφωνα με το σύνταγμα το οποίο θα ορίζει ότι όποιος ιδρύει έναν σταθμό δεν θα έχει παραπάνω από ένα ποσοστό για να μην μπορεί να ελέγξει την κατεύθυνση του μέσου. Οι ίδιοι δημοσιογράφοι επίσης πρέπει να έχουν ένα επίπεδο παιδείας και καλλιέργειας για να ενημερώνουν σωστά τους άλλους. Το θέμα των μέσων είναι σύνθετο και η επιρροή τους εξαρτάται από την παιδεία της ίδιας της κοινωνίας. Όταν βλέπω ακόμα και μορφωμένους ανθρώπους οι οποίοι δεν αισθάνονται την ανάγκη να είναι ελεύθεροι απέναντι στους άλλους ενώ παράλληλα δεν μπορούν να συνδέσουν τα γεγονότα μεταξύ τους ώστε να βγάλουν τα σωστά συμπεράσματα τότε φοβάμαι, ενώ όταν η παιδεία οδηγεί στην αναπτυγμένη κριτική ικανότητα τότε ο ρόλος των μέσων παύει να είναι ανίσχυρος.

Ερ.: Τι σας ώθησε ως πολιτικό επιστήμονα να ασχοληθείτε με τον κοινωνικό ρόλο της τέχνης;

Απ.: Μέσα από την τέχνη η αλήθεια εκφράζεται πολλές φορές περισσότερο άμεσα απ’ ότι με οποιονδήποτε άλλον τρόπο. Αυτό συμβαίνει είτε γιατί όποιος είναι στο δημόσιο βήμα φοβάται την εξουσία είτε γιατί μέσω της τέχνης εκφραζόμαστε με μεγαλύτερη διεισδυτικότητα. Από τον 19ο αι. μέσα από τις διάφορες μορφές της τέχνης ο δημιουργός κάθε φορά εξέφραζε διάφορες ιδέες. Συχνά μέσα από την τέχνη παρουσιάζονται πλευρές της αληθινής ζωής μας που ούτε καν φανταζόμαστε ενώ στον αντίποδα αισθανόμαστε ευτυχισμένοι ως δουλοπάροικοι ιδεών ενώ πρέπει να είμαι συμμέτοχοι ιδεών.

Ερ.: Τι σημαίνει για σας η αναγόρευση ως επίτιμου διδάκτορα στο τμήμα της πολιτικής επιστήμης του πα/μίου Κρήτης;

Απ.: Διατηρώντας μια αίσθηση παιδικής ματαιοδοξίας αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά θεωρώντας ότι οι άλλοι αναγνωρίζουν την προσφορά μου στον κλάδο, κάτι που δεν είναι λίγο. Είναι μία μεγάλη τιμή για μένα σε κάθε περίπτωση αν και κάποια από όσα ακούστηκαν για το άτομό μου κατά τη διάρκεια της διαδικασίας είναι μάλλον υπερβολικά. Επειδή πάντως το πανεπιστήμιο για μένα είναι επιλογή ζωής, κάθε φορά που προστίθεται και ένα λιθαράκι σε αυτήν την πορεία αντιλαμβάνομαι ότι η ευθύνη μου απέναντι στις προσδοκίες των άλλων γίνεται μεγαλύτερη.

Ερ.: Πώς βλέπετε το μέλλον των πολιτικών σπουδών στην Ελλάδα σήμερα;

Απ.: Στον επιστημονικό χώρο και ειδικότερα στην Ελλάδα δεν ξέρω αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον όρο. Η Ελλάδα είναι τμήμα ενός ευρύτερου επιστημονικού χώρου. Ό, τι γίνεται εδώ είναι σε συνεπηρεασμό σε ό,τι συμβαίνει στην Ευρώπη και αλλού. Όσο διευρύνεται ο διάλογός μας με άλλες επιστήμες, όπως η οικονομία αλλά και με τις νέες τεχνολογίες, τότε θα μπορούμε να πούμε ουσιαστικά πράγματα για την εξέλιξη των σπουδών στις πολιτικές επιστήμες. Σε σχέση με το παρελθόν τα πράγματα είναι καλύτερα γι’ αυτό δεν πρέπει να γκρινιάζουμε διαρκώς. Υπάρχει αξιόλογη επιστημονική δραστηριότητα, αναπτύσσονται πεδία έρευνας, υπάρχουν σημαντικοί συνάδελφοι καταξιωμένοι και στο εξωτερικό χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ανάμεσά μας δεν υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αρκούνται σε ό,τι έμαθαν δίχως να προσπαθούν να βελτιώνονται.